Kseruj i rozdawaj! Ziny i prasa niezależna w Polsce w dobie transformacji

4 września – 15 listopada 2026
3 września 2026 | 18.00 – wernisaż
Muzeum Karykatury, ul. Kozia 11, Warszawa

Lata 80. i 90. XX wieku stanowiły czas największego rozkwitu niszowej, niezależnej prasy. Na powielaczach powstawały biuletyny opozycji politycznej, w domach kultury miłośnicy science fiction drukowali nielegalne tłumaczenia klasyków gatunku i własne pierwsze próby literackie. Kserokopiarka, urządzenie mające ułatwiać pracę biurową w kapitalistycznej korporacji, stała się wówczas narzędziem oporu, rozsadnikiem myśli kontestacyjnej i sztuki awangardowej. Ziny, bez względu na poglądy swoich twórców, stały się elementem transformacji ustrojowej. Na ich łamach toczyła się dyskusja o zmieniającym się świecie, obawach i nadziejach, jakie budził nowy ustrój polityczny. Wiele twórczyń i wielu twórców zinów oraz prasy niezależnej w III RP weszło do mainstreamu – do świata polityki, nauki i sztuki.

Publikacje niezależne zawsze towarzyszyły społecznym i politycznym przełomom. Powstawały wszędzie tam, gdzie oficjalny obieg informacji okazywał się niewystarczający, podlegał kontroli lub nie dawał przestrzeni do rozwoju nowych idei. Zanim pojawiło się określenie „zin”, istniała już praktyka samodzielnego tworzenia i rozpowszechniania druków, które pełniły funkcje: narzędzi komunikacji, manifestów, komentarzy i świadectw swojego czasu.

Samodzielne wydawanie i niezależna dystrybucja mogą służyć zarówno wspieraniu emancypacji oraz krytyce władzy, jak i rozpowszechnianiu idei wykluczających czy autorytarnych. W tym sensie ziny stanowią źródło informacji cennych dla badaczy historii kultury niezależnej i społecznych konfliktów. Dokumentują nie tylko poglądy swoich twórców, lecz także mechanizmy, dzięki którym idee zyskują materialną formę i własny, pozainstytucjonalny obieg.

Wystawa organizowana we współpracy z Instytutem Narutowicza w Warszawie.