Kseruj i rozdawaj! Ziny i prasa niezależna w Polsce w dobie transformacji
4 września – 15 listopada 2026
3 września 2026 | 18.00 – wernisaż
Muzeum Karykatury, ul. Kozia 11, Warszawa
Lata 80. i 90. XX wieku stanowiły czas największego rozkwitu niszowej, niezależnej prasy. Na powielaczach powstawały biuletyny opozycji politycznej, w domach kultury miłośnicy science fiction drukowali nielegalne tłumaczenia klasyków gatunku i własne pierwsze próby literackie. Kserokopiarka, urządzenie mające ułatwiać pracę biurową w kapitalistycznej korporacji, stała się wówczas narzędziem oporu, rozsadnikiem myśli kontestacyjnej i sztuki awangardowej. Ziny, bez względu na poglądy swoich twórców, stały się elementem transformacji ustrojowej. Na ich łamach toczyła się dyskusja o zmieniającym się świecie, obawach i nadziejach, jakie budził nowy ustrój polityczny. Wiele twórczyń i wielu twórców zinów oraz prasy niezależnej w III RP weszło do mainstreamu – do świata polityki, nauki i sztuki.
Publikacje niezależne zawsze towarzyszyły społecznym i politycznym przełomom. Powstawały wszędzie tam, gdzie oficjalny obieg informacji okazywał się niewystarczający, podlegał kontroli lub nie dawał przestrzeni do rozwoju nowych idei. Zanim pojawiło się określenie „zin”, istniała już praktyka samodzielnego tworzenia i rozpowszechniania druków, które pełniły funkcje: narzędzi komunikacji, manifestów, komentarzy i świadectw swojego czasu.
Samodzielne wydawanie i niezależna dystrybucja mogą służyć zarówno wspieraniu emancypacji oraz krytyce władzy, jak i rozpowszechnianiu idei wykluczających czy autorytarnych. W tym sensie ziny stanowią źródło informacji cennych dla badaczy historii kultury niezależnej i społecznych konfliktów. Dokumentują nie tylko poglądy swoich twórców, lecz także mechanizmy, dzięki którym idee zyskują materialną formę i własny, pozainstytucjonalny obieg.
Wystawa organizowana we współpracy z Instytutem Myśli Politycznej im. Gabriela Narutowicza w Warszawie.
zin (zine z ang. magazine) to mała niezależna publikacja wykonana i wydawana przez autora lub grupę autorów, bardziej z pobudek ideologicznych, artystycznych niż komercyjnych.
Tradycyjnie zin charakteryzował się niekonwencjonalnym podejściem do oprawy graficznej, składu, języka – często używanego wbrew przyjętym zasadom i konwenansom, co miało ułatwić dotarcie do konkretnej grupy odbiorców np. anarchistom, wielbicielom ska, komiksu czy scince fiction.
Zin mógł być efemerydą, ale i cyklicznym tytułem, który przerodził się z czasem w regularne pismo.
kuratorzy: Anna Nowakowska-Wierzchoś, Michał Rzecznik
teksty do wystawy: Anna Nowakowska-Wierzchoś, Julia Niedziejko, Michał Rzecznik
kwerenda: Anna Nowakowska-Wierzchoś, Patryk Tomaszewski
digitalizacja materiałów: Patryk Tomaszewski
identyfikacja graficzna: Dominik Cymer Cyber kids on real
produkcja wystawy: Paulina Brzezińska
elementy scenograficzne: Artmontage
pomoc techniczna: Krzysztof Czerwiński
realizacja filmu: Julia Pietrzak-Szczudło
promocja: Katarzyna Miękus, Julia Niedziejko, Julia Pietrzak-Szczudło
tłumaczenie na język angielski: Łukasz Kotyński
tłumaczenie na język ukraiński: Iuliia Bystrycka
Instytut Myśli Politycznej im. Gabriela Narutowicza
Adam Leszczyński, Julia Niedziejko, Anna Nowakowska-Wierzchoś, Wiktoria Tkaczuk, Patryk Tomaszewski, Przemysław Witkowski, Zofia Wydra
Muzeum Karykatury
Zuzanna Berus, Paulina Brzezińska, Krzysztof Czerwiński, Katarzyna Kowalczyk, Anna Kozicka, Małgorzata Krupa, Piotr Kułak, Katarzyna Miękus, Maria Osowska, Karolina Pardej, Julia Pietrzak-Szczudło, Paulina Pilcicka, Paweł Płoski, Monika Portka, Danuta Porowska, Michał Rzecznik, Joanna Rzepecka, Barbara Swadźba, Jolanta Warpas, Szczepan Wojewódzki, Magdalena Wrzosek, Alina Zatorska, Hipsz Magdziak Kancelaria Radców Prawnych Sp.p.
Obiekty na wystawie pochodzą ze zbiorów Barbary Fatygi, Mateusza Flonta, Michała Przyborowskiego i Michała Rzecznika.
Zapraszamy na wydarzenia towarzyszące wystawie:
- 5 września 2026 | sobota | 10.00–18.00 – 5. Targi Zinów w Muzeum Karykatury (wstęp wolny)
- 12 września 2026 | sobota | 13.00–14.30 – oprowadzanie kuratorskie z udziałem Anny Nowakowskiej-Wierzchoś i Michała Rzecznika (wstęp w ramach biletu na wystawę)
- 19 września 2026 | sobota | 13.00–14.30 – warsztaty zinowe z Julią Niedziejko