Nie bij jej, bo się spocisz

Ten żart - w wersji słownej, nie rysunkowej - znają prawie wszyscy - tak jak się zna przysłowia i powiedzonka narodowe. Niewiele osób jednak wie, że został wymyślony przez Zbigniewa Lengrena, a było to dawno temu, bo w latach pięćdziesiątych XX wieku. Lengren nie tylko żart wymyślił, ale narysował go mistrzowsko, doskonale "reżyserując" całą scenkę.

Na czym to mistrzostwo polega? Przede wszystkim na syntezie, skrócie i czystości formy. Poza tym narysowany kadr jest ujęciem nowoczesnym. Większość rysowników, a już na pewno ci, którzy zaczynają rysować, przedstawiają sylwetki z profilu i płasko. Trochę to jest podobne do fresków ze starożytnych egipskich świątyń - widocznie uproszczenie sprawia, że łatwo jest przekazać gest i ruch postaci.

Bardziej zaawansowani technicznie uwzględniają perspektywę, a postacie są trójwymiarowe. Natomiast prawdziwi mistrzowie - tacy jak Lengren - rysują oszczędnie, ale z łatwością budują przestrzeń, umieszczając oglądającego w miejscu, które im odpowiada - z góry, z boku, z dołu?

Rysunek z czułą matką w sukience w groszki, która przez okno pilnuje swojego synka, jest nie tylko śmieszny, ale oprócz tego doskonale skonstruowany, to "perła w koronie" zabawnych, lekkich rysunkowych anegdot Zbigniewa Lengrena.

W tym dowcipie rysunkowym autor, posługując się filmowym kadrem, przekazał bardzo wiele informacji: ludowe pochodzenie właścicielki rozbudowanego tyłu, traktowanie okna jak mostka kapitańskiego - leniwie ułożone na nim ciało sugeruje brak innych zajęć, wreszcie widocznego w oddali chłopczyka, który mimo agresji jest śmieszny i wzbudza sympatię swoją zapalczywością i energią, która kontrastuje z lenistwem matki. Wszystko to narysowane pewną i elegancką kreską, bez kleksów i poprawek, słowem - kto tak dziś potrafi?

W książce Nie bij jej, bo się spocisz zebrane są rysunki znane i mniej znane. Wszystkie zaś opowiadają o nas. Jak widać, wcale się nie zmieniamy, wszystkie żarty są ciągle aktualne i chociaż śmieszą, to w gruncie rzeczy nie obrażają nikogo.

Lengren generalnie lubił ludzi, tylko nie znosił nudziarzy, nadętych ważniaków - ich wyśmiewał bezlitośnie. Za to dla dzieci, staruszków i zwierząt był bardzo wyrozumiały. Najbardziej jednak lubił kobiety - i to wszystkie bez wyjątku. Młode i piękne - to oczywiste, śmieszne, głupie, przemądrzałe, grube, chude, stare, młode, aktywne, pasywne, łatwe i trudne - Naprawdę wszystkie. Wszelkie ich rodzaje można też odnaleźć w rysunkach Lengrena. Wszelkie - poza jednym: nigdy nie rysował brzydkich kobiet - jego zdaniem takie nie istniały. Nie robił też kobietom tak zwanych karykatur. Raczej dodawał im ciepła i urody.

Dlatego po raz drugi ciśnie się pod pióro to westchnienie: kto dziś tak potrafi? Jaka szkoda, że prawdziwi przedwojenni "kobieciarze" wymarli chyba bezpotomnie! Tak się przynajmniej współczesnym kobietom wydaje? Na szczęście rysunki mogą choć w części odtworzyć niedzisiejszą elegancję z młodzieńczym poczuciem humoru, który - jak widać - nie starzeje się wcale.

Miłego oglądania, serdecznego śmiechu
życzy
Katarzyna Lengren